India Stack деген не?
India Stack — Үндістанның негізгі цифрлық инфрақұрылымын құрайтын ашық Application Programming Interface (API) жүйелері мен Цифрлық қоғамдық игіліктердің (Digital Public Goods) жиынтығы. Бұл компоненттер үкіметтерге, бизнеске және жеке тұлғаларға цифрлық түрде өзара әрекеттесуге және транзакциялар жүргізуге мүмкіндік береді.
India Stack құрамына кіретін Aadhaar (жеке сәйкестендіру), UPI (төлемдер), DigiLocker (құжаттар), e-Sign (электронды қолтаңба), e-KYC (клиентті тану), DBT (тікелей әлеуметтік төлемдер), Ayushman Bharat Digital Mission (денсаулық сақтау) және басқа да жүйелер азаматтарға, бизнеске және әзірлеушілерге қағазсыз, физикалық қатысусыз және қолма-қол ақшасыз қызметтер мен транзакцияларды пайдалануға жол ашады.
Үндістанның тәсілі
India Stack — Үндістанның цифрлық трансформациясын жеделдету және қаржылық инклюзияны кеңейтуге бағытталған жүйелік құрылым.
Жобаның атауында «India» сөзі болғанымен, оның көзқарасы бір ғана елмен шектелмейді. Бұл модель дамыған, дамушы немесе өтпелі экономикасы бар кез келген мемлекетке бейімделе алады.
Жоба осы ғасырдың басында тұжырымдалып, 2009 жылы Aadhaar бірегей сәйкестендіру бағдарламасы арқылы алғаш рет іске асырылды.
India Stack азаматтарға түрлі қызметтерді қауіпсіз әрі өзара үйлесімді платформа арқылы ұсынуға арналған, ол технология мен деректердің әлеуетін тиімді пайдаланады.
India Stack қалай жұмыс істейді?
India Stack бес қабаттан тұрады.
Қолма-қол ақшасыз қабат (Cashless Layer)
Бұл қабат Үндістанның Ұлттық төлемдер корпорациясына (NCPI) тиесілі және ол басқаратын өзара үйлесімді төлем желісін қамтамасыз етеді.
Оған бір банк шотынан екіншісіне жедел электронды аударым жасайтын IMPS, сондай-ақ жеке тұлғалар мен бизнес арасында нақты уақыт режимінде төлем жүргізуге мүмкіндік беретін UPI жүйелері кіреді. Бұл жүйелер қолма-қол ақша мен тиындарды қолдануды алмастырды.
UPI жүйесі Covid-19 кезеңінде ерекше танымал болып, содан бері Үндістанда қарқынды дамып келеді. AEPS (Aadhaar арқылы төлем жүйесі) және APB (Aadhaar төлем көпірі) сияқты платформалар қаржылық операциялардың құны мен тәуекелін азайтады.
Қағазсыз қабат (Paperless Layer)
Бұл қабат ақпаратты нақты уақыт режимінде сақтау мен алуды қамтамасыз етеді. Электроника және ақпараттық технологиялар департаментіне тиесілі.
Оған e-Sign, e-KYC және DigiLocker кіреді.
Физикалық қатысусыз қабат (Presence-less Layer)
Бұл қабат ашық API-лері бар бірегей биометриялық цифрлық сәйкестендіруді (Aadhaar) ұсынады. Ол кез келген уақытта және кез келген жерде құжатсыз тексеру жүргізуге мүмкіндік беріп, алаяқтықты азайтады және цифрлық қызметтерге қолжетімділікті жеңілдетеді.
Келісім қабаты (Consent Layer)
Бұл қабат жеке тұлғаларға өз деректерін бақылау мүмкіндігін береді. Ол келесі элементтерден тұрады:
- уақыт пен мақсат бойынша шектеулер қоятын Электронды деректерге келісім (EDC);
- ашықтықты қамтамасыз ететін Келісім артефактісі;
- деректер ағынын реттейтін Account Aggregators (AA) сияқты реттелетін ұйымдар.
Қалай жұмыс істейді?
Мысалы, жеке тұлға немесе ұйым несие алғысы келсе, ол банк үзінділері сияқты қаржылық деректерін AA арқылы бөлісуге келісім береді. AA пайдаланушының келісімі негізінде деректерді банктен қауіпсіз түрде алады да, Келісім артефактінде көрсетілген рұқсаттар шеңберінде несие берушіге ұсынады.
Коммерция қабаты (Commerce Layer)
Бұл қабат Open Network for Digital Commerce (ONDC) арқылы іске асады. ONDC — коммерциялық емес (Section 8) ұйым.
Ол өзара үйлесімділікке арналған ашық протоколдарды, стандартталған операцияларды (тауар қоры, каталогтау), деректер құпиялылығын және келісімге негізделген құрылымды қамтиды.
Бұл жүйе сатып алушылар мен сатушылар арасындағы интеграцияны жеңілдетіп, монополияны азайтады, шағын және орта бизнеске (MSME), соның ішінде көршілес шағын дүкендерге (kirana) нарыққа кіруді жеңілдетеді.
Коммерция қабаты Үндістанның Цифрлық қоғамдық инфрақұрылымына (DPI) негізделген және Aadhaar, UPI, DigiLocker мен Consent Layer жүйелерін пайдаланады.
India Stack қолдану тәжірибесі
Үндістанда жүздеген миллион азамат пен резидент India Stack негізінде құрылған цифрлық қоғамдық инфрақұрылым компоненттерін пайдаланып, қаржылық, денсаулық сақтау, білім беру және басқа да қызметтерге қол жеткізді.
Негізгі нәтижелері:
- азаматтарға толыққанды қызмет көрсету;
- басты назар — адамдардың өмір сапасын жақсарту;
- көпжылдық инновацияның нәтижесі;
- қағазсыз және қолма-қол ақшасыз қызмет көрсету жүйесі.
India Stack цифрлық технологияларды пайдалана отырып, әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған инновациялық шешімдер мен стартаптардың дамуына жол ашты. Үндістан тәжірибесін келесі нәтижелермен сипаттауға болады.
Қаржылық инклюзия
India Stack банк қызметтері мен төлемдерге арналған цифрлық платформа ұсынып, қаржылық инклюзияны дамытуда маңызды рөл атқарады. Бұрын қаржы жүйесіне кіре алмаған адамдарға цифрлық төлемдерге қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Қызметтерге қолжетімділік
India Stack арқылы азаматтар мемлекеттік, қаржылық, медициналық, білім беру және басқа да қызметтерді цифрлық платформалар арқылы пайдалана алады. Бұл ыңғайлылық пен есептілікті арттырды.
Кәсіпкерлік пен инновация
India Stack-тің ашық API-лері стартаптар мен бизнеске қолданыстағы инфрақұрылым негізінде жаңа сервистер жасауға мүмкіндік беріп, технологиялық экожүйенің дамуына серпін берді.
Сыбайлас жемқорлықтың азаюы
DBT және цифрлық субсидиялар арқылы мемлекеттен берілетін қаржылық көмектер енді делдалдарсыз тікелей азаматтың банк шотына түседі. Бұл бюджет қаражатының ысырабын және сыбайлас жемқорлықты азайтуға көмектесті.
India Stack моделі бүгінде әлемде кеңінен қолданыла бастады және басқа дамушы елдер үшін инклюзивті өсім мен цифрлық трансформацияның үлгісіне айналды.
Деректер құпиялылығы, киберқауіпсіздік, цифрлық теңсіздік және реттеу мәселелері әлі де бар болғанымен, India Stack ел азаматтарына тиімді қызмет етіп келеді. Сонымен қатар, ол бірқатар достас мемлекеттерге өздерінің цифрлық қоғамдық инфрақұрылымын (DPI) құруға көмектесуде.
Үндістанның Танзаниядағы елшісі Дебнат Шоу