2024 жылы Қазақстан кәсіпорындары атмосфераға 2 млн 271 мың тоннадан астам ластаушы зат шығарған. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 0,6%-ға көп. Мұндай деректерді ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросы келтіреді, деп хабарлайды infotabigat.kz Орталық Азия бойынша климаттың өзгеруі және жасыл энергетика жөніндегі жобалық офиске сілтеме жасап.
Ел бойынша 232,8 мыңнан астам стационарлық ластаушы көз тіркелген. Олардың басым бөлігі өнеркәсіптік өңірлерде шоғырланған.
Ең көп шығарындылар тіркелген өңірлер
Шығарындылар көлемі бойынша көш бастаған өңірлер:
- Павлодар облысы – 697,8 мың тонна;
- Қарағанды облысы – 445,3 мың тонна.
Көрсеткіштер жоғары болғанымен, мамандар соңғы жылдардағы динамикада екі өңірде де ластану деңгейі біртіндеп төмендеп келе жатқанын атап өтеді.
Атмосфераға ең жиі түсетін заттар
Шығарындылардың негізгі үлесін мыналар құрайды:
- газ тәрізді және сұйық заттар – 80,4%;
- қатты ластаушы заттар – 19,6%.
Ең кең таралған ластаушылар қатарында күкірт диоксиді, азот пен көміртек оксидтері, ұшпа органикалық қосылыстар, аммиак және күкіртсутек бар.
Қауіпті қоспалар: қорғасын, сынап және қышқылдар
2024 жылы жекелеген қауіпті заттардың шығарындылары тіркелді:
- қорғасын және оның қосылыстары – 221,4 тонна;
- марганец – 86 тонна;
- мыс оксиді – 110 тонна;
- күкірт қышқылы – 400 тонна;
- хлор – 43 тонна;
- сынап – 725 килограмм.
Сонымен қатар есептерге сәйкес, нақты шығарындылар көлемі рұқсат етілген нормативтерден аспаған.
Ауа сапасын бақылау: «Қазгидромет» деректері
Атмосфералық ауаның сапасына бақылау 70 елді мекенде, 171 бақылау бекетінде жүргізілді.
Жыл қорытындысы бойынша:
- 23 елді мекенде – ластану деңгейі төмен;
- 23 елді мекенде – жоғарылаған;
- 24 елді мекенде – жоғары және өте жоғары деңгей тіркелді.
Ең қолайлы жағдай Атбасар, Щучинск, Көкшетау, Орал қалаларында, сондай-ақ Глубокое, Әуезов және Қордай кенттерінде байқалды.
Ауасы ең ластанған қалалар
Ауаның жоғары және өте жоғары ластану деңгейі Алматы, Астана, Қарағанды, Теміртау, Өскемен, Шымкент, Ақтөбе, Ақтау, Балқаш, Риддер, Сәтбаев, Талғар, Хромтау және бірқатар басқа елді мекендерде тіркелді.
2024 жылы ел бойынша ауаның 447 рет жоғары, 26 рет экстремалды жоғары ластануы анықталған. Көп жылдан бері экологиялық ахуал Астана, Алматы, Қарағанды, Ақтөбе, Теміртау және Өскемен қалаларында қолайсыз күйде қалып отыр.
Қалалық жерде ауадағы негізгі ластаушы компоненттер – ұсақ дисперсті бөлшектер (PM2.5 және PM10), көміртек пен азот оксидтері, күкіртсутек, озон және фенол.
Санитарлық зерттеулер не көрсетті
2024 жылы ҚР ДСМ Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өнеркәсіп аймақтары мен ірі автомагистральдар маңында ауа сапасына зерттеу жүргізді.
Нәтижесінде кәсіпорын шығарындыларының құрамында 1-ден 116-ға дейін ластаушы зат болуы мүмкін екені анықталды, олардың ішінде I–II қауіптілік класына жататын қосылыстар бар. Мұндай заттардың ең көп мөлшері Атырау, Павлодар, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Ақтөбе және Қостанай облыстарында тіркелген.
Сонымен қатар зертханалар орта есеппен зиянды компоненттердің тек 57,8%-ын ғана анықтайды, ал кей өңірлерде бұл көрсеткіш нақты көлемнің үштен біріне де жетпейді.
Шекті рұқсат етілген концентрациядан (ШРК) асу: жағдай қай жерде күрделі
649 мыңнан астам ауа сынамасының 1,6%-ында ластаушы заттардың шекті рұқсат етілген концентрациясынан асу анықталған.
Ең жоғары көрсеткіштер:
- Алматыда – 7,4%;
- Астанада – 3,4%;
- Абай облысының елді мекендерінде – 2,1%.